Việc chuyển hóa tài sản riêng thành một tài sản mới trong thời kỳ hôn nhân là tình huống khá phổ biến nhưng cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều tranh chấp trong thực tiễn. Đối với trường hợp một bên sử dụng số tiền thu được từ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có trước hôn nhân để mua nhà sau khi kết hôn, không ít người cho rằng tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân đương nhiên là tài sản chung của vợ chồng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc xác định đây là tài sản riêng hay tài sản chung không chỉ căn cứ vào thời điểm xác lập quyền sở hữu mà còn phải xem xét nguồn gốc hình thành tài sản, quá trình sử dụng, sự thỏa thuận của các bên và nghĩa vụ chứng minh theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình. 

Tài sản có trước hôn nhân có phải là tài sản riêng?

Theo khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tài sản riêng của vợ, chồng bao gồm:

“Tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng cho vợ, chồng theo quy định của Luật này; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng và tài sản khác mà theo quy định của pháp luật thuộc sở hữu riêng của vợ, chồng.”

Như vậy, quyền sử dụng đất mà một người đã có trước thời điểm đăng ký kết hôn được xác định là tài sản riêng của người đó, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận nhập tài sản này vào khối tài sản chung của vợ chồng theo quy định tại Điều 46 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.

Bán tài sản riêng để mua nhà trong thời kỳ hôn nhân thì căn nhà có còn là tài sản riêng?

Đây là vấn đề dễ gây nhầm lẫn trong thực tế. Pháp luật không quy định rằng mọi tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân đều mặc nhiên là tài sản chung. Điều quan trọng là nguồn gốc hình thành tài sản mới.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 43  Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tài sản riêng của vợ, chồng bao gồm:

“Tài sản được hình thành từ tài sản riêng của vợ, chồng cũng là tài sản riêng của vợ, chồng. Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân được thực hiện theo quy định của Luật này.”

Như vậy, nếu căn nhà được mua hoàn toàn bằng số tiền thu được từ việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất là tài sản riêng có trước hôn nhân, thì về nguyên tắc, căn nhà này vẫn được xem là tài sản riêng. Bởi lẽ, đây chỉ là sự chuyển đổi hình thái của tài sản, từ quyền sử dụng đất sang tiền và từ tiền sang nhà ở, chứ không làm thay đổi bản chất về quyền sở hữu.

Tuy nhiên, để được công nhận là tài sản riêng, người có yêu cầu phải chứng minh được mối liên hệ giữa tài sản cũ và tài sản mới, tức chứng minh căn nhà được hình thành hoàn toàn từ nguồn tiền của tài sản riêng.

Trường hợp nào căn nhà có thể trở thành tài sản chung?

Trên thực tế, không phải mọi trường hợp bán tài sản riêng rồi mua nhà đều được công nhận là tài sản riêng. Căn nhà có thể được xác định là tài sản chung của vợ chồng nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Hai vợ chồng có văn bản hoặc thỏa thuận nhập căn nhà vào khối tài sản chung;
• Khi mua nhà có sử dụng thêm tiền từ thu nhập chung hoặc tài sản chung của vợ chồng;
• Hai bên cùng góp tiền để nhận chuyển nhượng;
• Không chứng minh được nguồn tiền mua nhà có nguồn gốc từ tài sản riêng.

Đặc biệt, theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, khi không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng thì tài sản đó được coi là tài sản chung của vợ chồng.

Điều này đồng nghĩa với việc gánh nặng chứng minh thuộc về người cho rằng tài sản là tài sản riêng.

Kết luận

Việc căn nhà được mua trong thời kỳ hôn nhân không đồng nghĩa với việc tài sản này mặc nhiên là tài sản chung của vợ chồng. Nếu căn nhà được hình thành hoàn toàn từ việc bán tài sản riêng có trước hôn nhân và người sở hữu chứng minh được nguồn gốc hình thành tài sản bằng các tài liệu, chứng cứ hợp pháp thì vẫn có cơ sở để được xác định là tài sản riêng theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình.

Ngược lại, nếu không chứng minh được nguồn gốc tài sản hoặc có sự hòa trộn giữa tài sản riêng và tài sản chung, căn nhà có thể được Tòa án xác định là tài sản chung khi giải quyết tranh chấp. Vì vậy, việc lưu giữ chứng từ và thực hiện các giao dịch một cách minh bạch ngay từ đầu là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi bên.

 

CÔNG TY LUẬT TNHH ĐÔNG DƯƠNG VIỆT
ĐỨC – TRÍ – TÍN
Sắc bén trong giải pháp – Vững vàng trong niềm tin